Onze visie is constant in ontwikkeling
De veranderingen gaan snel en de materie is complex en veelzijdig. Daarom is ook de visie van het netwerk constant in ontwikkeling, ieder jaar publiceren we een update van de visie op basis van ons het ontwerpend actieonderzoek dat we met voorlopers uit de publieke en private praktijk doen. De vraag die we ieder jaar beantwoorden:
'Hoe leiden we het energiesysteem decentraal in goede banen?'
Hoe zorgen we daarbij dat het systeem als geheel blijft werken, houden we rekening met afhankelijkheden én wentelen we zaken niet op elkaar af (economisch, ruimtelijk, energetisch)?
Op deze pagina vind je onze laatste update met een uitgewerkte versie van de visie. Daarnaast delen we hoe we naar het energiesysteem vanuit decentraal perspectief kijken.
Hoe wij naar het vraagstuk kijken
Definitie van het energiesysteem vanuit decentraal perspectief
Als we praten over het energiesysteem vanuit decentraal perspectief helpt het om een definitie te hebben. Waar hebben we het eigenlijk over als wij het hebben over het energiesysteem vanuit decentraal perspectief?
- Hèt decentrale energiesysteem bestaat niet. Er is één energiesysteem waar je vanuit het decentrale perspectief naar kan kijken, het is onderdeel van het (inter)nationale energiesysteem en moet daaraan bijdragen.
- Het energiesysteem is decentraal overal anders omdat het afhangt van de lokale context. (Denk aan: beschikbare bronnen, infrastructuur, bestemming, leeftijd gebouwde omgeving, eigendomsverhouding, etc.).
- Het energiesysteem bestaat decentraal uit verschillende dragers (elektra, warmte en moleculen). Deze werken systemisch allemaal anders (infra, markt, etc.) maar komen wel samen in het decentrale speelveld.
- Dat betekent dat er geen standaard afbakening is en dat er decentraal geen ‘baas’ is van het energiesysteem. Betrokkenen geven samen het systeem vorm vanuit hun eigen rollen, taken en verantwoordelijkheden.
De beweging naar hernieuwbaar botst op de ketens van energie
Overal is het energiesysteem in beweging door de omslag naar hernieuwbare energie. Afnemers worden eindgebruikers deelnemers met eigen opwek, opslag en de mogelijkheid tot het afstemmen van vraag en aanbod. Uit alle verkenningen die we afgelopen jaren gedaan hebben blijkt dat de omslag van het energiesysteem wordt gedreven door ontwikkelingen van buiten de energiesector. Deze botsen op de ketens van energie die vaak niet meer kunnen leveren.
- Er moeten duurzame huizen gebouwd worden en bestaande bouw moet verduurzaamd worden en van het gas af;
- Publieke faciliteiten als zwembaden en sportverenigingen moeten verduurzamen;
- Bedrijven moeten kunnen groeien en verduurzamen;
- Mobiliteit moet van fossiele brandstoffen over op voornamelijk elektriciteit;
- We willen als maatschappij weerbaar zijn en minder afhankelijk van (fossiele) energie en technologie uit onder andere Rusland, de Verenigde Staten, China en het Midden-Oosten.
Verzwaren alleen is niet genoeg
We kunnen energie-infrastructuur niet onbeperkt overal uitbreiden, het past simpelweg niet in de ruimte en het maakt energie duur. Investeringen zitten vooral in het centrale net, terwijl verzwaren niet alles oplost en haar grenzen kent. Tegelijk zien we dat er decentraal een enorm potentieel aan verborgen vermogen beschikbaar is.
Het verborgen vermogen van decentraal zit ‘m in de maatschappelijke actoren die zelf de handschoen oppakken. Met maatschappelijke actoren bedoelen we zowel bestaande energiesysteempartijen als nieuwe toetreders (onder andere projectontwikkelaars, coöperaties, energieleveranciers, ondernemers en inwoners). Zij kunnen samen een enorme bijdrage leveren aan het energiesysteem door met oplossingen te komen vanuit de vraagstukken waar zij zelf voor staan.
Dat 'verborgen vermogen' levert twee concrete voordelen op:
- Er komt decentraal energie en netcapaciteit beschikbaar die het (internationale) systeem niet hoeft te leveren doordat maatschappelijke actoren vraag en aanbod in ruimte en tijd bij elkaar brengen.
- Er komt een enorme versnelling op gang doordat maatschappelijke actoren met nieuwe (digitale) oplossingen decentraal heel veel zélf mogelijk maken. Daarmee kunnen ze systeempartijen verlichten in hun taak.
* Definitie energiesysteem: Met een energiesysteem bedoelen we de verbinding tussen vraag en aanbod, transport en opslag van verschillende energievormen. (bron: RVO)
Van pleisters plakken naar sleutelen onder de motorkap
Wij komen tot de conclusie dat een groot deel van het verborgen vermogen decentraal niet wordt benut omdat het systeem daar niet voor ontworpen is, of beter gezegd, niet op is aangepast. Dat hindert decentrale oplossingen, levert gefrustreerde ondernemers, ontwikkelaars en inwoners op en remt de sociaaleconomische groei in Nederland.
We moeten stoppen met het plakken van pleisters en het systeem en de rollen daarbinnen tegen het licht houden vanuit decentraal perspectief. We moeten een aantal fundamentele zaken aanpassen onder de motorkap van het energiesysteem om decentrale oplossingen schaalbaar te maken. Denk aan contractvormen, prijsprikkels en financiering.
We moeten in de praktijk aan de slag met decentrale oplossingen. Daar leren we wat er nodig is om het systeem kunnen verbeteren. Beleid en regelgeving zijn immers volgend aan de praktijk. Als beleidsmakers goed meekijken in de praktijk én leerpunten meenemen in regelgeving en beleid, gaat het motorblok van de energietransitie ook voor decentrale oplossingen soepel lopen.
Doorsnijdende thema's: ruimte, digitalisering en veranderende rollen
We richten ons op een drietal doorsnijdende thema's. Deze onderwerpen komen overal naar boven in de publieke en private praktijk van partijen die aan oplossingen werken vanuit decentraal perspectief om wonen, werken en verplaatsen mogelijk te maken en hebben een verbinding met elkaar:
- Ruimte en energie
In het ruimtelijk ontwerp van toekomstige wijken en buurten wordt energieverbruik, opwek en buffering geïntegreerd meegenomen. Dat zorgt ervoor dat minimaal transport nodig is en er maximaal gebruik gemaakt wordt van lokale hernieuwbare bronnen. Daarmee komen nieuwe oplossingen in beeld en helpt energie om brede welvaart te behouden of te realiseren. Dat betekent dat we energie op een andere manier mee moeten gaan nemen in de ruimtelijke ontwikkeling, gelijk aan vraagstukken als mobiliteit en leefbaarheid. We kunnen het niet meer zien als een stekker. Energie wordt een nieuwe loot aan de ruimtelijke boom. Maar hoe gaat dat precies werken? - Digitalisering
Om decentrale oplossingen te benutten is digitalisering noodzakelijk. Het is nodig om inzicht te geven in het energiesysteem en de ruimtelijke consequenties, om energiesystemen achter de meter aan te sturen en om onderling af te kunnen rekenen. Dat levert vragen op rondom zeggenschap, veiligheid, interoperabiliteit, (vendor) lock in en ongewenste machtsconcentraties. - Veranderende rollen, taken en verantwoordelijkheden
In de praktijk zien we de rollen van de huidige energiesysteempartijen verschuiven. Dit is nodig om nieuwe toetreders en deelnemers, en dus decentrale oplossingen ruimte te geven. Dat betekent nieuwe kennis, nieuwe verantwoordelijkheden, nieuwe (on)zekerheden en nieuwe risico’s voor iedereen.