Het energiesysteem vanuit decentraal perspectief: actieonderzoek 2025.
Met de oproep voor 2026 ‘Benut het verborgen vermogen: doe, leer en schaal tegelijk!’ publiceren we de rapportage van ons ontwerpend actieonderzoek over 2025. Direct naar de rapportage.
Net als vorig jaar doen we dat onder de titel ‘Decentraal in goede banen’. We delen daarin hoe mensen die in de praktijk aan publieke en private decentrale oplossingen werken kijken naar het decentrale perspectief. We geven een definitie, geven aan wat de gedeelde inzichten zijn en wat de rode draad is die we waarnemen. We zien een aantal duidelijke prioriteiten en aandachtspunten voor ieder schaalniveau.
We kunnen niet wachten: benut het verborgen vermogen
Op basis van alle gesprekken en bijeenkomsten van 2025 komen we tot de conclusie: We kunnen niet wachten met decentrale oplossingen. We komen er niet met pleisters plakken en pilots, daarvoor zijn de problemen van het huidige energiesysteem te groot. Er is een enorm potentieel aan verborgen vermogen maar dat wordt (nog) niet benut omdat het systeem daar niet voor geoptimaliseerd is. Dat hindert decentrale oplossingen, levert gefrustreerde ondernemers, ontwikkelaars en inwoners op en remt sociaaleconomische groei. Om decentrale oplossingen kansrijk en schaalbaar te maken moeten fundamentele zaken worden aangepast. Beleid en regelgeving zijn daarin volgend aan de praktijk.
Doe, leer en schaal tegelijk!
Vandaar onze centrale boodschap voor 2026: we moeten in de praktijk met publieke en private partijen aan de slag, en tegelijk blijven leren én opschalen! Ook als het spannend en onzeker is, want we weten heel veel al wél. De oplossingen liggen op de plank en door ze toe te passen leren we wat er nodig is om deze ook maatschappelijk en economisch optimaal te laten werken. Daarnaast moeten we, om decentrale oplossingen kansrijk en schaalbaar te maken, een aantal fundamentele zaken aanpassen onder de motorkap van het energiesysteem. Als beleidsmakers goed meekijken naar de praktijk en de leerpunten meenemen in regelgeving, gaat het motorblok van de energietransitie ook ronken voor decentrale oplossingen.
We zien daarbij drie prioriteiten:
- Durf met publieke en private partijen gebiedsgerichte keuzes te maken. Zet publieke partijen daarbij aan het stuur en zorg dat energie een geïntegreerd onderdeel wordt van gebiedsontwikkeling en ruimtelijke keuzes.
- Durf warmte een grotere en belangrijkere rol in decentrale ontwikkelingen te geven, want we kunnen niet alles elektrificeren.
- Durf marktpartijen en ondernemers de ruimte te geven om nieuwe proposities voor decentrale energie in de markt te zetten die gebruikers ontzorgen. Zet marktpartijen, bedrijven en coöperaties daarbij aan het stuur. En pas hiervoor waar nodig het huidige systeem en de rollen daarbinnen aan. Zorg wel dat publieke waarden geborgd blijven.
Meld je aan voor ons webinar ‘decentraal in goede banen 2026’
Op 13 maart verdiepen we in een webinar op de prioriteiten die we uit de praktijk van voorlopers hebben opgehaald. Dat doen we met mensen die in de praktijk bezig zijn met decentrale oplossingen die helpen een robuust, duurzaam, rechtvaardig energiesysteem mogelijk te maken. Schrijf je hier in.
Mocht je zelf in de praktijk werken aan het energiesysteem vanuit decentraal perspectief en mee willen doen bij bijeenkomsten, meld je dan hier aan bij het netwerk.
We doen het niet alleen
We leggen met deze publicatie onze geleerde lessen terug aan het netwerk, waaraan vele deelnemers afgelopen jaar zelf een waardevolle bijdrage hebben geleverd. De input hebben zij geleverd tijdens de verdiepingssessies die we organiseerden in 2025, de bijeenkomsten waar we voor uitgenodigd zijn én tijdens een uitgebreide serie van interviews die we van oktober tot en met december 2025 hebben afgenomen.
We willen graag alle mensen en partijen bedanken die hebben meegewerkt. Dat zijn allemaal mensen die iedere dag werken aan een duurzaam, robuust energiesysteem vanuit decentraal perspectief. Zij doen dat bij onder andere leveranciers, installatiebedrijven, netbeheerders, gemeenten, provincies, ministeries, bedrijven, toezichthouders, ontwerpbureaus, adviesbureaus, coöperaties, projectontwikkelaars en start-ups. We hebben onze uiterste best gedaan al deze perspectieven mee te nemen in dit document en te komen tot een gedragen verhaallijn.
