Verborgen vermogen ontgrendeld: Negen oplossingsrichtingen decentraal

Er zit een enorm potentieel aan verborgen vermogen in het Transform-netwerk en ver daarbuiten. Dat bleek ook weer tijdens de de Driedaagse Deepdive Decentraal die we begin april hebben georganiseerd in samenwerking met het Ministerie van KGG. Drie dagen lang bogen 150 experts zich over de vraag hoe we ruimte kunnen geven aan dat verborgen vermogen en wat daarvoor nodig is. Daar kwamen negen concrete oplossingsrichtingen uit die we graag nogmaals met jullie delen. 

De oplossingsrichtingen geven handvatten aan iedereen die bezig is met decentrale energie. Tegelijkertijd is het wenselijk om deze verder te verdiepen en vooral te concretiseren. Als oplossingsrichtingen nog niet opgepakt worden, zoeken we daar een partij of een combinatie van partijen bij. Partijen die al oplossingsrichtingen verder brengen ondersteunen we waar nodig. We zijn benieuwd naar signalen uit het netwerk; waar zitten de inspirerende use-cases? Wat zijn de best practices? En ook; waar zitten de uitdagingen?

In dit artikel zetten we deze oplossingsrichtingen nogmaals in een overzicht bij elkaar. Gebaseerd op de uitwerking die op de driedaagse is gemaakt, in beknopte vorm. Uiteindelijk hebben we richtingen 1 en 3 samengetrokken vanwege het overlappend thema.

1. Hoe korter de afstand, hoe beter de prijs
   Op dit moment is er nog geen enkele financiële prikkel die lokaal en gelijktijdig verbruik van opgewekte duurzame energie beloond. Terwijl het niet meer dan logisch is dat bijvoorbeeld het transporttarief lager is als productie en afname in tijd en plaats dichter bij elkaar liggen. Daarmee beperken we de benodigde transportcapaciteit én zorgen we ervoor dat er zoveel mogelijk duurzaam opgewekte stroom direct gebruikt wordt. De juiste financiële prikkels, stimuleren bewoners en bedrijven om hun gedrag aan te passen en te investeren in decentrale oplossingen, omdat de financiële voordelen direct voelbaar zijn. Op voorwaarde van een goed geïnformeerd debat over de lusten en lasten.
   
   
2. Nieuwbouw: Vraag en aanbod bij elkaar in een (juridische) entiteit
   Zelf energie opwekken, opslaan en delen zou de bouw van wijken mogelijk kunnen maken, zélfs met een beperkte netaansluiting. Een (juridische) energie-entiteit kan daarbij zorgen voor een duurzaam,betaalbaar, betrouwbaar energiesysteem in de wijk. Deze zorgt ervoor dat mensen zelf energie kunnen opwekken, opslaan en (her)verdelen, en maakt zo energie-inclusief en betaalbaar wonen mogelijk, zonder extra belasting van het net. Op voorwaarde dat de toekomstige bewoner van de wijk wordt ontzorgd en de keuzevrijheid voor energieleverancier voor de bewoner behouden blijft.
   
   
3. Samengevoegd met 1
   
   
4. Gebiedsinzicht voor iedereen door meten, data en scenario’s
   Om de decentrale kant van het energiesysteem op een eerlijke, betaalbare en betrouwbare manier door te ontwikkelen, is inzicht in de energiestromen in een gebied essentieel. Door samen scenario’s te ontwikkelen op basis van data krijgen lokale overheden, instituten, mensen en bedrijven een beeld bij waar ze aan kunnen werken, waar de kansen en de risico’s zitten. Dit helpt gerichte acties in de energietransitie sneller van de grond te krijgen.
   
   
5. Gelaagde regie voor een integraal energiesysteem: horizontaal + verticaal
   Om ervoor te zorgen dat mensen en bedrijven weten waar ze aan toe zijn en wat ze zelf kunnen doen, moet duidelijk zijn wat de handelingsruimte is: wat kan wel en niet op het gebied van energie en ruimtelijke ordening. Dit vraagt onder andere om een duidelijk verdeelde én gedeelde verantwoordelijkheid tussen nationale overheid, provincie, gemeente en gebied. Mogelijke instrumenten hiervoor zijn gebiedsdeals, energiebestemmingsplan en energietoets. 
   
   
6. Collectieve laadplekken
   Laadplekken bundelen in de wijk of bij bedrijven maakt het mogelijk om lokale opwek via vehicle-to-grid te benutten. Slim laden en lokaal balanceren worden daarmee een middel om verborgen vermogen te benutten. Dit vraagt om slimme en aanstuurbare laadpalen en de uitwerking van de governance van publieke laadpleinen, waarbij mogelijkheden voor lokaal eigendom worden meegenomen. 
   
   
7. Energieprogramma in plaats van warmteprogramma voor elke wijk.
   In plaats van warmteprogramma’s moeten we aan de slag met energieprogramma’s voor iedere wijk. Zulke programma’s moeten naar de volledige breedte van energie kijken inclusief het bij elkaar brengen van vraag en aanbod van warmte én elektriciteit op een manier die past bij de identiteit van een wijk. Zo’n ‘energiek wijkprogramma’ nodigt bewoners uit om actief bij te dragen aan een bredere maatschappelijke verandering en bestaanszekerheid in hun wijk.
   
   
8. EMS als verplicht erkende maatregel (WMb)
   Een Energy Management System geeft mogelijkheden tot monitoren, voorspellen, sturen en optimaliseren van energiestromen binnen een individueel bedrijf of een cluster van bedrijven. Hierdoor kunnen bedrijven hun energieverbruik verduurzamen, groeien binnen de bestaande netcapaciteit en de wachtrij voor het elektriciteitsnet verkorten. De EMS moet daarom een erkende maatregel worden onder de Wet Milieubeheer en meetellen voor het energielabel.
   
   
9. Bedrijventerrein: van elektrische hub naar energiehub
   Lokale energie optimaliseren voor lokaal gebruik, geeft handelingsperspectief aan bedrijven die verder gaat dan alleen netcongestie. Door niet alleen in te zetten op netcapaciteit maar ook op duurzame gassen en warmte, kunnen bedrijven hun energieverbruik in brede zin optimaliseren. Uiteindelijk vraagt dit om minder netcapaciteit en biedt het meer ruimte voor robuuste, collectieve verduurzaming.

Het netwerk in beweging.
Na de driedaagse deepdive werden al snel onderwerpen opgepakt die gerelateerd zijn aan de oplossingsrichtingen. Onder andere de Kamerbrief die opgesteld werd door het Ministerie van KGG. Een bijeenkomst van de NVDE, Holland Solar en FAN binnen het thema ‘de financiële waardering van zon na de salderingsregeling’. En bijvoorbeeld een bijeenkomst over hoe we energie decentraal mee kunnen nemen in gebiedsontwikkeling.

Met sommige van de thema’s uit de oplossingsrichtingen gaan we zelf aan de slag, maar we pakken niet alles op. Wij zien het wel als onze taak om te volgen wie waarmee bezig is. En we willen wat er geleerd wordt graag met het netwerk delen.

Oproep
Onze vraag aan het netwerk is dan ook; als je werkt aan een van deze oplossingsrichtingen en je hebt een succesverhaal dat meer mensen moeten horen, of je organiseert een bijeenkomst waar je anderen voor uit wil nodigen, laat het ons weten! Op de website kan iedereen die geregistreerd is een oproep doen of een bericht delen. Wij zorgen dan dat het in het netwerk verspreid wordt.